By Δημήτρης Παρούσης Σύμφωνα με γραπτές μαρτυρίες ο πρώτος Έλληνας έποικος που εγκαταστάθηκε στην Ουρουγουάη ήταν το 1687. Ήταν ο Χειμαριώτης Δημητρίου, γνωστός με τη λαϊκή προσωνυμία Μητρόπουλος, όνομα το οποίο με τα χρόνια άλλαξε και έγινε Mitre. Eπίσης το 1825, ο Δωδεκανήσιος Αντώνης Βαρκάς, σύμφωνα με την εφημερίδα El Dia είχε πάρει μέρος στην εκστρατεία 33 Ουρουγουανών για να απελευθερώσουν τη χώρα από τη βραζιλιάνικη κατοχή. Η βοήθειά του και οι γνώσεις του αποδείχθηκαν καθοριστικές για την επιτυχία της προσπάθειας των 33 ηρώων όπως τους αποκαλούν σήμερα στην Ουρουγουάη.
Πολλοί Ελληνες πήραν μέρος στους αγώνες για την ανεξαρτησία της Ουρουγουάης. Το 1849 ο Γεώργιος Καρδάσης (ElGriego) ήταν κυβερνήτης πλοίου σε πολλές μάχες. Στην Ουρουγουάη έζησε ακόμη και ο περίφημος Παναγής Κουταλιανός. Ο θρυλικός Ηρακλής από την Κούταλη της Προποντίδας. Αυτός που μασάει σίδερα στο γνωστό τραγούδι.Στα τέλη της δεκαετίας του 1920, οι Σμυρνιοί Αριστοτέλης Ωνάσης και Νικόλαος Κονιαλίδης εγκαταστάθηκαν στο Μπουένος Άιρες και λίγο αργότερα ο μικρότερος αδελφός του Κονιαλίδη, Κωνσταντίνος, εγκαταστάθηκε στο Μοντεβιδέο. Εκεί δημιούργησε τη μεγαλύτερη προπολεμική επιχείρηση της Ουρουγουάης. Η παρουσία του Κωνσταντίνου Κονιαλίδη στην Ουρουγουάη, υπήρξε αποφασιστικής σημασίας για την ελληνική κοινότητα και αποδείχθηκε ο κυριότερος ευεργέτης της. Ακόμη και σήμερα η οικογένειά του συνεχίζει να βοηθά την ελληνική κοινότητα.Οι περισσότεροι Έλληνες δούλευαν στα σφαγεία του Μοντεβιδέο ή στην Κολόνια όπου εργάζονταν σε εργοστάσιο κατασκευής πέτρας. Σκληρές και δύσκολες δουλειές. Σύντομα όμως, οι περισσότεροι δημιούργησαν μικροεπιχειρήσεις με επαγγέλματα που είχαν μάθει στην πατρίδα. Επιχειρήσεις που αναπτύχθηκαν σε όλες τις πόλεις της χώρας. Σύμφωνα με την απογραφή του 1932, ο αριθμός των Ελλήνων εποίκων της Ουρουγουάης ανέρχονταν σε 3.300 άνδρες, χωρίς να έχει καταμετρηθεί επισήμως ο αριθμός των γυναικών*.Σήμερα οι Έλληνες υπολογίζονται περίπου στους 4.000. Δεν υπάρχουν επίσημα στοιχεία καθώς είναι αδύνατο πλέον να εντοπιστούν όσοι κατάγονται από ελληνικές φαμίλιες. Οι μεικτοί γάμοι, η πάροδος πολλών γενεών, το ότι άλλοι δεν δηλώνουν τα στοιχεία τους στην ελληνική πρεσβεία, καθιστούν το έργο της καταγραφής τους πολύ δύσκολο. Το ίδιο ισχύει και για τους Κύπριους μετανάστες. Επισήμως δεν υπάρχει κανείς με κυπριακό διαβατήριο, σε εκτενή έρευνα όμως που έκανα, εντόπισα 8 οικογένειες, από τις οποίες ελάχιστοι μιλούν ελληνικά.Οι περισσότεροι Έλληνες παραμένουν χριστιανοί ορθόδοξοι. Στην αυλή της κοινότητας υπάρχει μια πολύ όμορφη εκκλησία. Γενικά οι εγκαταστάσεις της ελληνικής κοινότητας με εντυπωσίασαν. Καλά να είναι ο Ωνάσης και ο Κονιαλίδης που αγόρασαν το οικόπεδο και βοήθησαν οικονομικά να χτιστούν οι εγκαταστάσεις. Πρόκειται για μια από τις παλιότερες ελληνικές κοινότητες της Λατινικής Αμερικής. Κράτησε τους Έλληνες ενωμένους. Τους κράτησε κοντά στην ορθόδοξη εκκλησία. Στην Ουρουγουάη από το 1935 έγινε ο διαχωρισμός της εκκλησίας από το κράτος. Δεν υπάρχει επίσημη θρησκεία στη χώρα. Κάθε παιδί μόλις γεννηθεί αποκτά κανονική ταυτότητα. Επισήμως, αναγνωρίζεται μόνο ο πολιτικός γάμος. Δεν έχουν Χριστούγεννα ούτε Πάσχα. Ωστόσο οι αργίες ισχύουν. Η 25η Δεκεμβρίου ονομάζεται «μέρα της οικογένειας» και οι διακοπές του Πάσχα «εβδομάδα τουρισμού».Από τη δεκαετία του 1920 η κοινότητα έμαθε πολλούς να γράφουν και να διαβάζουν τη γλώσσα της πατρίδας τους. Οι μεγάλοι θυμούνται τη δασκάλα Αργυρό Ξυλά που έκανε μαθήματα μέσα στην εκκλησία. Όλα αυτά τα χρόνια η κοινότητα πλήρωνε δικούς της δασκάλους, ενώ αρκετά μέλη προσέφεραν τις εργασίες τους εθελοντικά, όπως η κ. Καλλιόπη. Το ελληνικό κράτος πριν τρία χρόνια έστειλε στο Μοντεβιδέο δάσκαλο. Η πρώτη επίσημη δασκάλα από το υπουργείο Παιδείας είναι η Ελένη Γραβάνη. Τα μαθήματα γίνονται πλέον σε καθημερινή βάση. Οι ίδιοι οι γονείς ομολογούν ότι τα παιδιά τους αρχίζουν να μιλάνε σωστά ελληνικά: «Είμαστε πoλύ περήφανοι που τα παιδιά μας έρχονται σπίτι και κάθε μέρα μιλούν καλύτερα ελληνικά. Πολλές φορές διορθώνουν και μας τους μεγαλύτερους».Πολλή σημαντική δουλειά στην διατήρηση αλλά και στη διδασκαλία της ελληνικής γλώσσας και του πολιτισμού μας, έχει επιτελέσει και το Ίδρυμα Μαρία Τσάκος. Από το 1978 που ο καπετάν Παναγιώτης Ν. Τσάκος εντυπωσιάστηκε από την ελληνολατρία των Ουρουγουανών, ίδρυσε το ίδρυμα και μέχρι σήμερα έχουν μάθει ελληνικά περισσότεροι από 4.000 Έλληνες και Ουρουγουανοί. Πρέπει να αναφέρω ότι η πρωτοβουλία του καπετάν Παναγιώτη Ν. Τσάκου έτυχε θερμής υποδοχής από τους Ουρουγουανούς και έτσι το ίδρυμα συνεχίζει με τεράστια επιτυχία το έργο της διδασκαλίας της ελληνικής γλώσσας και της διάδοσης στοιχείων του αρχαίου, αλλά και του νεώτερου ελληνικού πολιτισμού. Το έργο αυτό έχει συνεισφέρει στην εδραίωση της εκτίμησης της πολιτικής και πνευματικής ηγεσίας της Ουρουγουάης, καθώς και στον θαυμασμό των Ουρουγουανών για την Ελλάδα. Επιπλέον, η παρουσία του Ιδρύματος Μαρία Τσάκος ενδυναμώνει τους πολιτιστικούς δεσμούς μεταξύ της Ελλάδας και των ισπανόφωνων λαών της Λατινικής Αμερικής. Μάλιστα αυτή την περίοδο αναζητείται νέο, μεγαλύτερο κτίριο, για να στεγάσει το ίδρυμα και τις δραστηριότητές του. Έμεινα εντυπωσιασμένος από το έργο του ιδρύματος Μαρία Τσάκος (www.tsakos.net). Είχα την τύχη αυτές τις μέρες να γνωρίσω από κοντά τον καπετάν Τσάκο. Παρά το φόρτο εργασίας έρχεται συχνά στην Ουρουγουάη. Άνθρωπος απλός, έχει περάσει από πολλές φουρτούνες, πετυχημένος επιχειρηματίας, εκτιμά τους συνεργάτες του, και σε εμπνέει να δουλέψεις μαζί του. «Χρήματα μπορεί να μην κάναμε στην Ουρουγουάη, αλλά παρακολουθώντας τη δράση του ιδρύματος είναι σα να χτίσαμε 100 βαπόρια μαζί. Μας κάνει να αισθανόμαστε περήφανοι», μου είπαν στενοί συνεργάτες του καπετάν Τσάκου.Όλοι οι Έλληνες και Ουρουγουανοί που γνώρισα είναι φιλικοί και φιλόξενοι. Καιρός όμως να αλλάξω χώρα. Το ταξίδι συνεχίζεται, πάρε ένα σάκο κι έλα...For more information about Dimitris and his journey visit www.godimitris.gr(*). Στοιχεία από το εκπληκτικό βιβλίο -έρευνα του καθηγητή Αναστάσιου Τσάμη για τους Έλληνες της Λατινικής Αμερικής.
Dina Teka-Efstathiou
About the author:
Dina Teka-Efstathiou lives in Greensboro, NC with her husband Dimitrios and their twin, young sons. Dina has lived for extensive periods of time in her native country Greece, London, UK and the USA.
